मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
शब्दव्युत्पत्ती

भाषा

शब्दव्युत्पत्ती

शब्द कुठून आला याची कहाणी.

बटाटा

शब्दव्युत्पत्ती

पोर्तुगीज ‘batata’ वरून. पोर्तुगिजांनी बटाटा भारतात आणला आणि नावही सोबत आलेच.

Batata

पाव

शब्दव्युत्पत्ती

पोर्तुगीज ‘pão’ म्हणजे भाकरी, त्यावरून. गोवा आणि वसईच्या पोर्तुगीज वसाहतींतून हा शब्द मराठीत आला.

Paav

जाहिरात

शब्दव्युत्पत्ती

अरबी ‘ज़ाहिर’ म्हणजे उघड, प्रकट — त्यावरून फार्सीमार्गे मराठीत. जे उघड करून सांगायचे ते जाहीर, आणि तसे करणे ती जाहिरात.

Jahirat

कचेरी

शब्दव्युत्पत्ती

फार्सी ‘कचहरी’ वरून — न्यायालय वा सरकारी कार्यालय. बहामनी आणि आदिलशाही राजवटींत फार्सी ही दरबारी भाषा असल्याने प्रशासनाचे बहुतेक शब्द तिकडून आले.

Kacheri

साहेब

शब्दव्युत्पत्ती

अरबी ‘साहिब’ म्हणजे सोबती, मालक — फार्सीमार्गे मराठीत आदरार्थी संबोधन म्हणून रुळले.

Saheb

कागद

शब्दव्युत्पत्ती

फार्सी ‘काग़ज़’ वरून, आणि त्याचे मूळ पुढे चिनी वा सोग्दियन भाषेत असावे असे मानले जाते — कागद चीनमधून पश्चिमेकडे गेला, त्याबरोबर त्याचे नावही.

Kaagad

खुर्ची

शब्दव्युत्पत्ती

अरबी ‘कुर्सी’ वरून. बैठकीची मराठी परंपरा जमिनीवरची; उंच आसन आणि त्याचे नाव दोन्ही बाहेरून आले.

Khurchi

तिकीट

शब्दव्युत्पत्ती

इंग्रजी ‘ticket’ वरून. रेल्वे, टपाल आणि नगरपालिका यांच्यासोबत आलेल्या एकोणिसाव्या शतकातील इंग्रजी थरातला शब्द.

Tikit

पुस्तक

शब्दव्युत्पत्ती

संस्कृत ‘पुस्तक’ वरून, आणि त्या संस्कृत शब्दाचेच मूळ फार्सी ‘पोस्त’ म्हणजे कातडे असावे असे अनेक अभ्यासक मानतात — लिहिण्यासाठी वापरले जाणारे चर्मपत्र.

Pustak

नवरा

शब्दव्युत्पत्ती

संस्कृत ‘नववर’ म्हणजे नवा वर, त्यावरून प्राकृतमार्गे मराठीत. मूळ अर्थ फक्त लग्नाच्या दिवसापुरता होता; मराठीत तो आयुष्यभराचा झाला.

Navara

चित्र: 1500-1200 BCE, Devi sukta, Rigveda 10.125.1-2, Sanskrit, Devanagari, manuscript page 1735 CE (1792 VS) — Ms Sarah Welch, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.