॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वतै नमः ॥ श्रीगुरवे नमः ॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ सर्वे श्रोताराः सावधाना भवन्तु ॥श्रीव्यास म्हणतात - एके काळी नैमिषारण्यात शौनकादिक ऋषि कथा ऐकण्याविषयीं उत्सुक होऊन अतिशय पुरातन असा जो 'सूत' त्यास विचारु लागले ॥ १ ॥
अहो, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ,व्यास उवाच ॥ एकदा नैमिषारण्य ऋषयः शौनकादयः ॥ पप्रच्छुः श्रवणाल्हादात्सूतं पौराणिकं खलु ॥ १ ॥
भो भोःसूत महाप्राज्ञ वक्तृणामवतंसक ॥ भवद्वाणीप्रवाहेण चायुष्य निश्चितं हि नः ॥ २ ॥
महाबुद्धिमन् सूत महर्षे, तुमच्या वाणीरुपी प्रवाहाच्या योगे आमचे आयुष्य निश्चयेकरुन सफल झाले आहे. ॥ २ ॥
म्हणून आम्ही आता तुमची प्रार्थना करितो की, कोणत्या व्रताने अथवा तपाने इच्छिलेले फळ प्राप्त होईल, तें आम्हास कथन करा ॥ ३ ॥
अहो सूत, कृपा करुन आता कलीमध्ये लवकर फल देणारे असे जे व्रत अथवा तप असेल, त्याचे सार काढून ते आम्हांस सांगा ॥ ४ ॥
सूततस्माद्वयं प्रार्थयामोऽधुना त्वां वद निश्चितम् ॥ केन व्रतेन तपसा प्राप्यते वांच्छितं फलम् ॥ ३ ॥
कृपा कृत्वाऽधुनाऽऽयुष्मन्फलदं वा व्रतं तपः ॥ सारं निष्काम्य वद नः कलौ शीघ्रफलप्रदम् ॥ ४ ॥
सूत उवाच श्रृणुघ्वमृषयः सर्वे सत्याम्बाव्रतमुत्तमम् ॥ नदीनां च यथा गंगा मानवानां द्विजो यथा ॥ ५ ॥
तथा व्रतसमूहानां सत्याम्बाव्रतमुत्तमम् ॥ पुरा शिवः सुपृष्टोऽसौ षण्मुखेनैव संकटे ॥ ६ ॥
म्हणतात - हे ऋषींनो, उत्तम असे सत्याम्बाव्रत ऐका. नद्यांमध्ये ज्याप्रमाणे गंगा अथवा मनुष्यांमध्ये ज्याप्रमाणे ब्राह्मण, ॥ ५ ॥
त्याप्रमाणे व्रतसमुदायांत उत्तम असे सत्याम्बाव्रत आहे. पूर्वी संकटाचे वेळी कार्तिकेय स्वामीने शंकरास असाच प्रश्न केला होता. ॥ ६ ॥
देव व दैत्य हयांच्या युद्धामध्ये मोठे संकट प्राप्त झाले असता अत्यंत व्याकूळ होऊन (कार्तिकेय स्वामीने) आपल्या पित्यास-शंकरास विचारिलें. ॥ ७ ॥
षडानन म्हणतात - हे भक्तावर दया करणार्या कृपासागरा महादेवा, अत्यंत कठीण अशा या संकटापासून माझे रक्षण करा. ॥ ८ ॥
हया बालकावर दया करुन (अतिशय) त्वरित फल देणारे असे एखादे व्रत (मला) सांगा.देवदानवयुद्धेषु महासङ्कटमाप्तवान् ॥ अतीव व्याकुलो भूत्वा पितरं पर्यपृच्छत ॥ ७ ॥
षडानन उवाच ॥ देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक ॥ त्राहि त्राहि कृपासिन्धो संकटादतिदुस्तरात् ॥ ८ ॥
बालोपरि कृपां कृत्वा वद शीघ्रं फलप्रदम् ॥ शिव उवाच ॥ एकाग्रमनसा पुत्र शृणुष्व फलदं व्रतम् ॥ ९ ॥
पुरा त्रिपुरदाहे च संकटं प्राप्तवानहम् ॥ जनान्सर्वान्विलोक्यार्थं क्षीणपुण्यांश्च दुर्भगान ॥ १० ॥
श्रीशिव म्हणतात - हे मुला, शीघ्र फल देणारे असे व्रत मी सांगतो, ते एकाग्र चित्ताने ऐक ॥ ९ ॥
पूर्वी त्रिपुरासुराच्या वधाचे वेळी मजवर असेच संकट आले होते. ज्यांचे पुण्य थोडे आहे असे दुर्दैवी लोक पाहून ॥ १० ॥
तसेच अति दुःखामुळे पीडलेले, अल्पायुषी, नीच कुळात उत्पन्न झालेले असे लोक पाहून मी अगदी व्याकुळ झालो होतो. तेव्हा आकाशवाणी झाली. ॥ ११ ॥
आकाशवाणी म्हणाली - हे शंभो, माझे भाषण ऐक, म्हणजे तू संकटापासून मुक्त होशील. सत्यांबेच्या कृपेने तुझे कल्याण होईल. ॥ १२ ॥
अतिक्लेशेन संत्रस्तान्क्षीणायुष्यान्कुयोनिजान् ॥ अतिव्याकुलचित्तोऽहं तदा खाद्वाण्यजायत् ॥ ११ ॥
आकाशवाण्युवाच । हे शम्भो शृणु मद्वाक्यं सङ्कटाद्वितरिष्यसि ॥सत्यम्बायाः प्रसादेन कल्याणं ते भविष्यति ॥ १२ ॥
इति श्रुत्वा मया तत्र सत्याम्बाव्रतमुत्तमम् ॥ मनसा ध्यानमात्रेण सर्व ज्ञात्वा मया कृतम् ॥ १३ ॥
तदेवाहं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः ॥ सत्या भगवती देवी सा पूज्या संक्रमेअसे मी तेथे ऐकून ते उत्तम सत्यांबाव्रत मनाने-ध्यान करुन सर्व काही जाणले व त्याप्रमाणे ते व्रत केले ॥ १३ ॥
तेच मी तुला सांगतो, तू एकाग्र चित्ताने ऐक. ती सत्यांबा देवी सूर्यसंक्रांतीचे दिवशी पुजावी. ॥ १४ ॥
अथवा अष्टमी, पौर्णिमा, मंगळवार, शुक्रवार हया दिवशी, अथवा ज्या दिवशी मनात उल्हास येईल त्या दिवशी प्रदोष काळी तिचे पूजन करावे. ॥ १५ ॥
स्वस्तिवाचनपूर्वक गणेश व वरुण हयांची पूजा करुन आणि पीठपूजा करुन यथासांग देवीची स्थापना करावी. ॥ १६ ॥
मोठया भक्तीने ब्राह्मण, बंधु, इष्टमित्र वगैरे सह गंध, पुष्प, अक्षता, धूप, दीप आणि दुर्वा यांच्या सहाय्याने देवीचीदिने ॥ १४ ॥
अष्टम्यां भौमवारे च पूर्णिमायां भृगोर्दिने ॥ यदा वा मानसोल्लासः प्रदोषे पूजनं तदा ॥ १५ ॥
स्वस्तिवाचनपूर्वं तु गणेशं वरुणं तथा ॥ पीठपूजां विधायाथ साङ्गोपाङ्गा च स्थापयेत् ॥ १६ ॥
ब्राह्मणैर्बन्धुवर्गैश्च भक्तिभावसमन्वितः ॥ गंधपुष्पाक्षतैर्दूर्वाधूपदीपैश्च पूजयेत् ॥ १७ ॥
नैवेद्यं भक्तितो दद्यात्सार्धंप्रस्थैः प्रयत्नतः । शुद्धाग्रौ पक्वगोदुग्धं घट्टितं घृतशर्करा ॥ १८ ॥
भक्तीने नैवेद्य अर्पण करावा. शुद्ध अग्नीवर आटविलेले दूध, खवा, तूप, साखर, ॥ १८ ॥
चांगल्या गव्हाचे पीठ (रवा), ही सर्व प्रत्येकी दीड शेर घेऊन ती एकत्र करुन त्यात थोडे केशर घालून उत्तम प्रकारचे लाडू करावे. (हा एक नैवेद्य प्रसाद करावा.) ॥ १९ ॥
(आणि दुसरा नैवेद्य) साखर घालून खीर करावी. याप्रमाणे दोन पदार्थांचा नैवेद्य देवीस अर्पण करावा आणि सत्यांबेविषयी भक्ति धरुन मित्र व आप्त हयासह ॥ २० ॥
कथा श्रवण करुन ब्राह्मणास दक्षिणा द्यावी. आणि यंत्राची,शुद्धगोधूमचूर्णं च सार्धप्रस्थमितं तथा । किञ्चित् काश्मीरसंस्कारं कृत्वा कुर्यात्सुलड्डुकात् ॥ १९ ॥
पायसं सितया मिश्रं देव्यै नैवेद्यमर्पयेत् ॥ सत्याम्बाभक्तिसम्पनौ मित्रैर्बन्धुगणैः सह ॥ २० ॥
कथां श्रुत्वा जनैः सार्धं दद्यात्विप्राय दक्षिणाम् ॥यन्त्रं वा प्रतिमा पूज्या स्वर्णरौप्यायसी मता ॥ २१ ॥
सर्वेभ्यस्तं प्रसादं च दत्वाऽद्यच्च स्वयं ततः ॥ततश्च स्वजनैः साकं ब्राह्मणान्प्रति भोजयेत् ॥ २२ ॥
सोन्याची अगर रुप्याची प्रतिमा करुन तिची पूजा करावी. ॥ २१ ॥
सर्वांस प्रसाद देऊन स्वतःही घ्यावा. नंतर आप्तजन व ब्राह्मण हयास भोजन द्यावे व आपणही भोजन करावे ॥ २२ ॥
गाणे, नाचणे, (गीत नृत्य) वगैरे करवून नेहमी सत्यांबादेवीचे स्मरण करावे; नंतर देवीचे मंदिरात पूजा केली असेल तर ते मंदिर सोडून घरी जावे ॥ २३ ॥
शंकर म्हणतात, 'हे षडानना, हे सत्यांबाव्रत त्वरित इच्छा पुरविणारे आहे. मुला, कलियुगात महत् (मोठे) फळ देणारा हा लहानसा उपाय आहे. ॥ २४ ॥
ज्या दिवशी व्रत करण्याविषयी मनुष्य संकल्प करील, त्या दिवशीगीतं नृत्यादिकं कृत्वा सत्याम्बां तु सदा स्मरेत् ॥ अम्बालये पूजनं चेत्ततश्च स्वगृहं व्रजेत् ॥ २३ ॥
एतद्व्रतं त्वम्बिकाया वाञ्छापूर्तिकरं परम् ॥ अयं कलियुगे पुत्र लघूपायः फलप्रदः ॥ २४ ॥
यस्मिन्दिने व्रतारम्भसंकल्पं कारयेद् बुधः ॥ प्रातरारभ्यसायान्हं समुपोष्य समाहितः ॥ कायेन मनसा वाचा सत्याम्बाभक्तितत्परः ॥ २५ ॥
सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत उपोषण करुन त्याने एकाग्रचित्त व्हावे, आणि कायावाचामनेकरुन श्रीसत्यांबादेवीच्या भक्तीविषयीं तत्पर असावे.॥ इति श्रीभविष्योत्तरपुराणे शिवषण्मुखसंवादे सत्याम्बाव्रतकथायां प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.