
व्यक्ती
लोकमान्य टिळक
Lokmanya Tilak
१८५६–१९२० · रत्नागिरी / पुणे
‘स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच’ — या एका वाक्याने टिळक भारतीय राजकारणाचा चेहरा बनले. बाळ गंगाधर टिळक हे शिक्षक, पत्रकार, गणितज्ञ आणि जहाल राष्ट्रवादाचे नेते.
‘केसरी’ आणि ‘मराठा’ ही वृत्तपत्रे त्यांनी चालवली. सार्वजनिक गणेशोत्सव आणि शिवजयंती यांना त्यांनी लोकचळवळीचे रूप दिले — धार्मिक सणाचे राजकीय संघटनेत रूपांतर.
राजद्रोहाच्या आरोपावरून ब्रह्मदेशातील मंडाले येथे सहा वर्षे कारावास. याच तुरुंगात त्यांनी ‘गीतारहस्य’ लिहिले — गीता ही निवृत्तीचा नव्हे तर कर्माचा ग्रंथ आहे, हा त्यातील युक्तिवाद.
चित्र: Bal Gangadhar Tilak — Unknown author Unknown author, Public domain, via Wikimedia Commons.
हेही वाचा

संत ज्ञानेश्वर
व्यक्तीमराठी भक्तिसाहित्याचा पाया घालणारे कवी. वयाच्या विसाव्या वर्षाच्या आत त्यांनी भगवद्गीतेवर ‘ज्ञानेश्वरी’ ही ओवीबद्ध टीका
Sant Dnyaneshwar

संत तुकाराम
व्यक्तीवारकरी संप्रदायातील सर्वात प्रभावी अभंगकार. व्यापारी कुटुंबात जन्म; दुष्काळात कुटुंब आणि व्यवसाय गमावल्यानंतर ते पूर्णपण
Sant Tukaram

संत नामदेव
व्यक्तीवारकरी संप्रदायातील आद्य कवींपैकी एक. ज्ञानेश्वरांचे समकालीन आणि सहप्रवासी.
Sant Namdev

संत निळोबाराय
व्यक्तीवारकरी संतपरंपरेतले शेवटचे मोठे नाव. पिंपळनेर (अहमदनगर) येथे कुलकर्णी म्हणून काम करत असताना त्यांना तुकारामांचा अनुग्रह
Sant Nilobaray

संत एकनाथ
व्यक्तीज्ञानेश्वर आणि तुकाराम यांच्यामधील दुव्यासारखे संत. जनार्दन स्वामी हे त्यांचे गुरु.
Sant Eknath

समर्थ रामदास
व्यक्ती‘दासबोध’ आणि ‘मनाचे श्लोक’ यांचे कर्ते. रामभक्त आणि हनुमानोपासक.
Samarth Ramdas