मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
घनश्याम श्रीधराची भूपाळी

भक्ती

घनश्याम श्रीधराची भूपाळी

ghanashyama shridharachi bhupali

सारांश

शाहीर होनाजी बाळा यांची सर्वात प्रसिद्ध रचना. ‘घनश्याम सुंदरा श्रीधरा अरुणोदय झाला’ ही ओळ महाराष्ट्रात पहाटेचीच ओळख झाली आहे. पक्षी, तापसी, कापडी, गोपी, विद्यार्थी, याज्ञिक — अख्खे गाव उठून कामाला लागलेले दाखवून मग कृष्णाला उठवले जाते.

घनश्याम सुंदरा श्रीधरा अरुणोदय झाला ।उठीं लवकरि वनमाळी । उदयाचळीं मित्र आला ॥ ध्रु ॥
सायंकाळी एके मेळीं द्विजगण अवघे वृक्षीं ।अरुणोदय होतांचि उडाले चरावया पक्षी ।अघमर्षणादि करुनि तापसी तपाचरणदक्षी ।प्रभातकाळीं उठुनि कापडी तीर्थपंथ लक्षी ।करुनि सडासंमार्जन गोपी कुंभ घेउनि कुक्षीं ।यमुनाजळासी जाती मुकुंदा । दध्योदन भक्षीं ॥मुक्तता होऊं पाहे । कमळिणीपासुनियां भ्रमरा ॥पूर्वदिशे मुख धुतलें । होतसे नाश तिमिरा ॥उठिं लवकरि गोविंदा । सांवळ्या नंदकुमारा ।मुखप्रक्षालन करीं अंगिकारी भाकर-काला ॥ १ ॥
घरोघरी दीप अखंड त्यांच्या सरसावुनि वाती ।गीत गाति सप्रेमें गोपी सदना येति जाती ॥प्रवर्तोनि गृहकर्मी रंगावळि घालूं पाहती ।आनंदकंदा ! प्रभात झाली उठ सरली राती ॥काढीं धार क्षीरपात्र घेउनि धेनू हंबरती ।द्वारी उभे गोपाळ तुजला हांक मारुनि बाहती ॥हे सुमनहार कंठी । घालि या गुंजमाळा ।हाती वेत्रकाष्ठ बरवें । कांबळा घेइं काळा ॥ममात्मजा मधुसूदना । ह्रुषीकेशी जगत्पाळा ।हंबरताति वांसरे हरि धेनुस्तन-पानाला ॥ २ ॥
प्रातः स्नाने करुनि गोपिका अलंकार नटती ।कुंकुमादि चर्चुनी मंथनालागिं आरंभिती ।प्रेमभरित अंतरांत वदनीं नामावळि गाती ।अर्घ्यदान देउनियां द्विजजन देवार्चन करिती ॥नेमनिष्ठ वैष्णव ते विष्णु-पूजा समर्पिती ।स्मार्त शिवार्चनसक्त, शक्तितें शाक्त आराधिती ॥ऋषिगण आश्रमवासी । जे कां निरंजनी धाले ।अरुणोदय होतांचि । आपुले ध्यानिं मग्न झाले ॥पंचपंच-उषःकालीं । रविचक्र निघों आलें ।येवढा वेळ निजलासिम्हणुनि हरि कळेल नंदाला ॥ ३ ॥
विद्यार्थी विद्याभ्यासास्तव सादर गुरुपायी ।अध्यापन गुरु करिति शिष्यही अध्यायना उदयीं ॥याज्ञिकजन कुंडांत आहुती टाकिताति पाहीं ।रविप्रभा पडुनियां उजळल्या शुद्ध दिशा दाही ॥हे माझे सावंळे पाडसे उठिं कृष्णाबाई ।सिद्ध सवें बळिराम घेउनि गोधनें वना जाई ॥मुनिजनमानसहंसा । गोपीमनःकमलभृंगा ।मुरहर पंकजपाणी । पद्मनाम श्रीरंगा ॥शकटांतक सर्वेशा । हे हरि प्रतापतुंगा ।कोटिरवींहुनि तेज आगळें तुझिया वदनाला ।होनाजी बाळा नित्य ध्यातसे ह्रुदयि नाममाळा ॥ ४ ॥

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Krishna as Envoy, by Raja Ravi Varma.jpg — Raja Ravi Varma, Public domain, via Wikimedia Commons.

WhatsUp मराठी वर — प्रत्यक्ष भेट

हेही वाचा