मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
दंपत्य चरित्र

साहित्य

दंपत्य चरित्र

dampatya charitra

रचना — वामन पंडित · सु. १६०८–सु. १६९५

सारांश

कुंती आणि कृष्ण यांचा संवाद. ‘तू मला मेहुण्यांत गणतोस का’ या थट्टेपासून सुरुवात होते आणि ‘रुक्मिणी शिरावर घागर कशी धरील, तुझे पाय तर इतके मृदू’ अशा हसत विचारलेल्या प्रश्नांत पुढे जाते. पंधरा श्लोकांचे हलके काव्य.

कर्णी पृथेच्या घन श्याम लागे त्या मेहुण्यामाजि गणी मला गेइच्छा मला हे बहु वाटते हो विप्रासवें पाहिन वाट ते हो ॥१॥
कुंती म्हणे त्या कमळापतीतें योजूं कसी मी तुज दंपतीतेंनपाहवे रे तुझिया पदातें जें छेदितें सर्वहि आपदातें ॥२॥
हंसतवदन कुंती बोलली श्रीहरीतेंधरिल कसि शिरीं रे रुक्मिणी घागरीतेंपदतळ मृदु तैसे स्कंधही रम्य पाणीसजळ घट धराया योग्य ना चक्रपाणी ॥३॥
माझें शरीर तरि हें समुळीं वृथा होऐकोनियां वचन हास्य करी पृथा होहोऊनि दंपति हरी तरि काय जासीहें ऐकतां बहुत हर्ष असे अजासी ॥४॥
जो धन्य देह झिजतो द्विज - धर्म - कामीतो घेउनी नच करी तरि धर्म कामींबोलोनियां वचन हें हरि चालिला होघे रुक्मिणी घटकरीं मग बोलिला हो ॥५॥
स्वामी बरें म्हणुनि श्री घट घे स्वहातींऐकोनियां नृप ऋषी नयनीं पहातीजीचे कृपेकरुनियां विधि सर्व चालेते आद्यशक्ति घट घेऊनि मार्ग चाले ॥६॥
करा जोडूनियां विनवित असे पद्मनयनानव्हे योग्य स्वामी तुज तरि असें शेष - शयनातुझ्या नामीं झाले रत जन तयां सौख्य करिसीअतां तो तूं माझ्या सदनिं सखया कामकरिसी ॥७॥
जगन्नाथा देवा सलगि तुजसीं फार करितोंन जाणूनी तूतें सुत्दृदकुळिंचा भाव धरितोंनसांगावें तेही करिसि करवीतों अम्हिं तुलावदोनियां ऐसे यदुतिलक साष्टांग नमिला ॥८॥
हरी बोले प्रेमें स्तविसि नृपति व्यर्थ मजलाजसे बंधू भीमार्जुन सकळ तैसा मि तुजलातुझ्या कार्यासाठीं सगुण मजला देह धरणेंवदोनीयां ऐसें जई न करि तैं व्यर्थचि जिणें ॥९॥
बोलोनियां हें हरि चालिला हो भागीरथीचें तट पावला होभरुनि दे कुंभ रमा - शिरीं हो आश्चर्य ऐसें हरि तो करी हो ॥१०॥
पदर उभयतांचे बांधिले कौतुकांनीकुरुपति - ललनानें ऐकिली मात कानीअभिनव मग तोही देखिला पूतनारीघटसहित सवें ते चालिली पूत नारी ॥११॥
म्हणे मस्तकीं वेदना काय होते हरी बोलतां बोलिली श्री अहो तेम्हणे धर्मकाजी नसे खेद मातें रमा बोलिली वाक्य सर्वोत्तमातें ॥१२॥
विशेष तुझ्या हरि संन्निधानीं जे राहती त्यां सुख - राजधानींमी धन्य होतें द्विज - धर्म - कामी नाहींतरी मी अवधी रिकामी ॥१३॥
वाद्यासहित ऋषिते नृप - संन्निधानेंआले शिरीं कलश घेउनियां निधानेंतो न्हाणिला हय करें अवनीपतीचाश्रीकांत भक्तजन - वत्सल यारितीचा ॥१४॥
अपारें असीं भक्त - कामें करीतो पदीं आपुल्या नेतसे लौकरी तोकथेच्या रसें शुद्ध केलें मनाला कलीमाजि या तारिलें वामनाला ॥१५॥

शब्दार्थ

या भागात येणारे जुने मराठी शब्द.

तुज
— तुला
ऐसें
— असे
सकळ
— सर्व
तैं
— तेव्हा
मातें
— मला

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Shri Ramdas Swami and Shivaji Maharaj — Anonymous Unknown author, Public domain, via Wikimedia Commons.

हेही वाचा

स्रोत — TransLiteral Foundations

पडताळणी बाकी — श्लोक जसा स्रोतावर आहे तसा घेतला आहे; स्रोतावरील आधुनिक भाषांतर घेतलेले नाही. चूक कळवा.