मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

लोकसंस्कृती

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

चाल १ / ८

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 1

रचना — महात्मा जोतिराव फुले · १८२७–१८९०

सारांश

शिवाजीचा जन्म आणि बालपण. फुले सुरुवातच ‘कुळवाडी-भूषण’ या शब्दाने करतात — शेतकऱ्यांचा भूषण. ‘लंगोट्यास देई जानवी पोषींदा कूणब्यांचा’ ही दुसरीच ओळ पोवाड्याची संपूर्ण भूमिका सांगते: हा राजा कुणब्यांचा पोशिंदा होता. पुढे बाळ शिवाजीचे सविस्तर रूपवर्णन येते.

कुळवाडी - भुषण पवाडा गातो भोसल्याचा ।छत्रपती शिवाजीचा ॥
लंगोट्यास देई जानवी पोषींदा कूणब्यांचा ।काळ तो असे यवनांचा ॥
शिवाजीचा पिता शाहाजी पुत्र मालोजीचा ।असे तो डौल जाहागिरीचा ॥
पंधराशे एकूणपन्नास साल फळले ।जुन्नर तें उदयास आले ॥
शिवनेरी किल्ल्यामध्ये बाळ शिवाजी जन्मले ।जिजाबाईस रत्न सापडले ॥
हातापायांची नखे बोट शुभ्र प्याजी रंगीले ।ज्यांनी कमळा लाजविले ॥
वर खाली टिर्या पोटर्या गांठी गोळे बांधले ।स्पटिकापरी भासले ॥
सानकटी सिंहापरी छाती मांस दुनावले ।नांव शिवाजी शोभले ॥
राजहौंसी उंच मान माघे मांदे दोंदीले ।जसा का फणीवर डोले ॥
एकसारखे शुभ्र दांत चमकू लागले ।मोती लडी गुंतविले ॥
रक्त वर्ण नाजूक होटी हासू छपविले ।म्हणोन बोबडे बोल ॥
सरळ नीट नाक विशाळ डोळ्यां शोभले ।विषादें म्रुग वनी गेले ॥
नेत्र तिखे बाणी भवया कामठे ताणिले ।ज्यांनी चंद्रा हाटविले ॥
सुंदर विशाळ भाळवटी जावळ लोंबले ।कुरळे केस मोघीले ॥
आजानबाहू पायांपेक्षा हात लांबलेले ।चिन्ह गादिचे दिसले ॥
जडावाची कडी तोडे सर्व अलंकार केले ।धाकट्या बाळा लेविवले ॥
किनखांबी ठंकोचे मोती घोसाने जडले ।कलाबतुचे गोंडे शोभले ॥
लहान कुंची पैरण बिरडी बंद लावले ।डाग लाळीचे पडलेले ॥
हातापायांचे आंगठे चोखी मुखामधी रोळे ।पायी घुंगरू खुळखुळे ॥
मारी लागोपाठ लाथाबुक्या आकाश शोभले ।खेळण्यावर डोळे फिरविले ॥
मजवर हा कसा खेळणा नाही आवडले ।चिन्ह पाळणी दिसले ॥
टाहीपेटे रडूं लागला सर्व घाबरले ।पाळण्या हालवू लागले ॥
धन्य जिजाबाई जिने जो जो जो जो जो केले ।गातों गीत तिने केले ॥
॥ चाल ॥
जो जो जो जो जो जो गाऊं, जी जी जी जी जी जी गाऊं ।चला वेरूळांस जाऊ, दौलताबादा पाहू ॥
मूळ बाबाजींस ध्याऊ, किर्ती आनंदाने गाऊ ।सरदारांत उमराऊ, सोबतीस जाधराऊ ॥
पाटिल होते गांवोगाऊ, पुत्रावरी अती जीऊ ।थोर विठाजी नाव घेऊ, सान मालोजी त्याचा भाऊ ।दिपाबाई त्यास देऊ, छंदाजोगा गिती गाऊं ॥
॥ चाल ॥
मालोजी राजा । तुझा बा आजा ॥
यवनी काजा । पाळिल्या फौजा ॥
लाविल्या ध्वजा । मारिल्या मौजा ॥
वेळेस मुक्का । साधल्या बुक्का ॥
विचारी पक्का । जाधवा धक्का ॥
शेशाप्पा नायका । ठेविचा पैका ॥
द्रव्याची गर्दी । चांभारगोंदी ॥
देवळे बांधी । तळी ती खांदी ॥
आगळी बुध्दी । गुणाने निधि ॥
लिहीले विधि । लोकांस बोधी ॥
संधान साधी । जसा पारधी ॥
भविषी भला । कळले त्याला ॥
सांगोनी गेला । गादी बा तुला ॥
उपाय नाही जाणोन चाकर झाला यवनाचा ।शिपाई होता बाणीचा ॥
खोट्या दैवा कोण खोडी बेत देवाजीचा ।पवाडा गातो शिवाजीचा ॥
कुळवाडी - भुषण पवाडा गातो भोसल्याचा ।छत्रपती शिवाजीचा ॥ १ ॥

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Dancers doing folk dance लावणी (Lavani a western maharashtra folk dance) (30566600384) — shree1_11, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.

हेही वाचा

महात्मा जोतिराव फुले

व्यक्ती

समाजसुधारक, लेखक आणि सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक. माळी कुटुंबात जन्म; स्कॉटिश मिशनरी शाळेत शिक्षण. १८४८ साली पत्नी सावित्र

Mahatma Jotirao Phule

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

पोवाडा

वडील बंधु संभाजीने लळे पुरविले

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 2

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

पोवाडा

जाहागिरचा पैसा सारा लावी खर्चात

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 3

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

पोवाडा

लढे रांगणी विशाळगडी घेई पन्हाळ्यास

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 4

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

पोवाडा

सावंत पत्र लिही पाठवी विजापुरास

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 5

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा

पोवाडा

सर्व तयारी केली राजपद जोडी नावास

Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 6