
व्यक्ती
महात्मा जोतिराव फुले
Mahatma Jotirao Phule
१८२७–१८९० · कटगुण / पुणे
समाजसुधारक, लेखक आणि सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक. माळी कुटुंबात जन्म; स्कॉटिश मिशनरी शाळेत शिक्षण. १८४८ साली पत्नी सावित्रीबाई यांच्यासह पुण्यात मुलींसाठी शाळा काढली — त्यांनी सावित्रीबाईंना स्वतः शिकवले आणि भारतातील पहिल्या स्त्री शिक्षिका घडवल्या.
‘गुलामगिरी’ (१८७३) आणि ‘शेतकऱ्याचा आसूड’ (१८८३) ही त्यांची गाजलेली पुस्तके. जातिव्यवस्था ही धार्मिक रूढी नव्हे तर सत्तेची व्यवस्था आहे, हा त्यांचा युक्तिवाद मराठी गद्यात पहिल्यांदा इतक्या स्पष्टपणे आला.
शिवाजी महाराजांवरचा त्यांचा पोवाडा (१८६९) हा आधुनिक काळातील पहिला पोवाडा. त्यात त्यांनी शिवाजीला ‘कुळवाडी-भूषण’ म्हटले — शेतकऱ्यांचा राजा. रायगडावरील शिवाजीची दुर्लक्षित समाधी त्यांनीच शोधून काढली असे मानले जाते.
१८८८ साली मुंबईतील सभेत त्यांना ‘महात्मा’ ही पदवी देण्यात आली.
रचना
चित्र: Sant Tukaram — Prabhat, Public domain, via Wikimedia Commons.
हेही वाचा

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडाकुळवाडी - भुषण पवाडा गातो भोसल्याचा
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 1

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडावडील बंधु संभाजीने लळे पुरविले
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 2

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडाजाहागिरचा पैसा सारा लावी खर्चात
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 3

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडालढे रांगणी विशाळगडी घेई पन्हाळ्यास
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 4

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडासावंत पत्र लिही पाठवी विजापुरास
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 5

छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा
पोवाडासर्व तयारी केली राजपद जोडी नावास
Chhatrapati Shivaji Raje Bhosale yancha Powada, chaal 6