मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
ब्रम्हस्तुति

साहित्य

ब्रम्हस्तुति

चरण ३, भाग २ · श्लोक ७९०–८०५

bramhastuti

रचना — वामन पंडित · सु. १६०८–सु. १६९५

सारांश

श्रीमद्भागवताच्या दशम स्कंधात ब्रह्मदेवाने कृष्णाची केलेली स्तुती आहे; ही त्या स्तुतीवरील वामन पंडितांची मराठी टीका, तीन चरणांत. वत्सहरणाचा प्रसंग, ब्रह्मदेवाचा भ्रम आणि मग त्याचे डोळे उघडणे — यातून निर्गुण आणि सगुण या दोन्ही रूपांचे वर्णन पुढे येते. त्यांच्या रचनांतील सर्वात मोठी.

ऐसें म्हणोनि विधि शंकित - चित्त झालाकीं मी अयुक्त म्हणतां जगदीश्वरालाउत्तीर्ण हो हरि न हो मज काय झालेंमी सापराध पण होइन याचि बोलें ॥१५१॥
ऐसेंच कीं हरुनि वत्सप वत्स नेतांम्या मानिलें करिल काय म्हणोनि आतांपाहों म्हणोनि मग वैभव तें पहातांझालें मला कठिण हें स्मृतिही रहातां ॥१५२॥
ब्रम्हांड कोटि चतुरानन कोटी कोटीदेखोनियां मजहि विस्मय थोर पोटींबोलेल यास्तव विरिंचि तुझा पहातांवाटे अगम्य महिमाहि तुझा अनंता ॥१५३॥
जाणों तुझा म्हणति जे महिमा अनंताजाणोंत ते परि म्हणेन न मी अनंताकाया मनें करुनि आणिकही स्ववाचेहे पार की नकळती तव - वैभवाचे ॥१५४॥
ऐशा स्तुती करुनियां विनवी विधाताबोलेल दे मज निरोप म्हणोनि आतांश्लोकामधें दुसरिया प्रणिपात त्या होब्रम्हा करुनि भुवनाप्रति चालिला हो ॥१५५॥
कृष्णा निरोप मज दे बहु काय बोलोंअन्यायही करुनि मी कृतकृत्य झालोंकीं नाथ एक हरि तूं बुडतां जनांचाहें आजि सत्य कळलेंच न अन्य साचा ॥१५६॥
तूं चित्स्वरुप जग आणिक तूजमाजीहें देखिलें स्वनयनेंच आजीकर्ता स्वयें मजचि मी म्हणवीत होतोंमी आजि किंकर तुझा स्वगृहासि जातों ॥१५७॥
श्रीकृष्ण तूं यदुकुळांऽबुज - सूर्य देवाकेलें कुळांस सकळां सुख वासुदेवागो - ब्राम्हणादि - सुर - सागर - वृद्धि - कारीचिव्द्योमचंद्र दिससी मजला मुरारी ॥१५८॥
श्रीसूर्य तूज उपमा अजि वासुदेवाकीं नाशिलें तम अधर्मक देवदेवाजे दैत्य राक्षस निशाचर ते दडालेहे हंस साधु सुखचिद्गगनीं उडाले ॥१५९॥
चमत्कारें येथें विधि करि नमस्कार हरिलाजगाचा मी ब्रम्हा म्हणुनि मनिंचा गर्व हरिलाम्हणें जों कल्पांत - प्रळय तुज तों हेंचि नमनस्वयें मी ही वंद्य प्रभु नकरु हें चिंतन मन ॥१६०॥
नमस्कार आयुष्यपर्यंत ऐसा जयाचा तया मोह होईल कैसाअसा काळपर्यंतही वंदनाचा अभिप्राय गंभीर पद्मासनाच ॥१६१॥
ऐसा नमस्कार करुनि गेला कोणेरिती तें शुक बोलियेलाअंतीं स्तुतीच्या शुकउक्ति आतां श्लोकार्थ तोही वदिजेल संतीं ॥१६२॥
म्हणे शुकाचार्य असें अनंता प्रार्थूनि तो वंदूनियां विधाताप्रदक्षिणा तीन करुनि पायीं तो वंदिला मागुति शेष शायी ॥१६३॥
घेऊनि आज्ञा हरिची स्वधामा गेला असा प्रार्थुनि पूर्ण कामाऐसी शुक्रें हे स्तुति संपवीली पुढें कथा येथुनि चालवीली ॥१६४॥
आज्ञा देउनियां विधीस हरिनें तेव्हां गडी आणिलेजैसे भोजन ते करीत बसले होते तसे मांडिलेंवत्सें आणुनि त्या समीप विधिच्या मायाभ्रमें काटिलेतों वत्सांसह कृष्णनाथ - वदन प्रेमें तिहीं देखिलें ॥१६५॥
तेव्हां जेउनियां स्वयें मग हरी आला व्रजा जेरितीतैसा वामन गोकुळा प्रतिहि तो आला स्वयें श्रीपतीगोशब्दें मति - इंद्रियें व्रजतनू जेथें स्वयें श्रीहरीनांदे वामन त्याचियाचि चरणीं हे अर्पितो वैखरी ॥१६६॥

शब्दार्थ

या भागात येणारे जुने मराठी शब्द.

म्हणोनि
— म्हणून
कीं
— किंवा; तसेच ‘की’ या अर्थी
ऐसें
— असे
तुज
— तुला
तया
— त्याला, त्या

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Shri Ramdas Swami and Shivaji Maharaj — Anonymous Unknown author, Public domain, via Wikimedia Commons.

हेही वाचा

स्रोत — TransLiteral Foundations

पडताळणी बाकी — श्लोक जसा स्रोतावर आहे तसा घेतला आहे; स्रोतावरील आधुनिक भाषांतर घेतलेले नाही. चूक कळवा.