मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
रुक्मिणी विलास

साहित्य

रुक्मिणी विलास

श्लोक १५१–१६०

rukmini vilasa

रचना — वामन पंडित · सु. १६०८–सु. १६९५

सारांश

रुक्मिणीहरणाची कथा विस्ताराने. पण पहिल्याच श्लोकानंतर कवी ती अद्वैताकडे वळवतो — चिच्छक्तीला चिन्मयाचा जसा वियोग नसतो, तसा रुक्मिणीला हरीचा नसतो. कथा आणि तत्त्वज्ञान एकाच वेळी चालतात.

लिखित देउनियां द्विजसत्तमानिज रहस्य मला पुरुषोत्तमालिहुनि धाडियलें असि दूसरीकवण ईसि घडेल तुझी सरी ॥१५१॥
हेंही असो झगडियांत तुझ्या स्वभावाम्या जिंकिलें भगिनिवत्सल सूखभावाकेलें विरुप परि लेश तुवां न मातेंवाईटवो गणियलें पुरुषोत्तमातें ॥१५२॥
हेही असोन वरणें वर आपणातेंकोणी दुजा म्हणुनियां करुनी पणातेंकेला विलंब जरि म्यां तरि नेम कायपत्रांत या लिहियला स्मर हेम काय ॥१५३॥
ज्याच्या पदांबुजरजें शिव मज्जनातेंइच्छीतसे प्रिय समस्तहि मज्जनातेंतो तूं प्रसाद न तुझा जरि आज लाहेंजन्में शतांत मरणें करणें मला हें ॥१५४॥
गोष्टीस या प्रत्युपकार कांहींदिसे न आह्मां जगकार कांहींउत्तीर्ण देऊनिहि आपणातेंनव्हें तुझ्या शुद्ध भलेपणातें ॥१५५॥
हा भाव माझा सकळां कळायाबोलोनियां दावितसे कळायाधरी तुवां प्रत्युपकार कांहींआम्हां दिसेना जगकार कांहीं ॥१५६॥
नृपासि बोले शुक विप्र संगेंकीं बोल ऐसे सुरतप्रसंगेंअनंगलीळेंतहि माधवाचेसुशब्द ऐसेच अगाध वाचे ॥१५७॥
आणूनि कोपोपशमा रमा तेदावी रतिप्रेमहि मारमातेस्वयें निजानंदहि लोकरीतीकर्मे करी जेविं गृही करीती ॥१५८॥
स्वरत नित्य विरक्तहि तो रमेसह असा जगदीश्वर तो रमेकरि विलास घरोघरिंही हरीचरित तें स्मरतां अशुभें हरी ॥१५९॥
धरिति सुत्दृदयीं हा प्रेमसंवाद साधूम्हणउनि अभिधान ग्रंथही हेंचि साधूंगुणलव कथिले हे वामनें केशवाचेधरुनि चरण चित्तीं श्रीत्दृषीकेशवाचे ॥१६०॥

शब्दार्थ

या भागात येणारे जुने मराठी शब्द.

तुवां
— तू (करणरूप)
मातें
— मला
कीं
— किंवा; तसेच ‘की’ या अर्थी

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Shri Ramdas Swami and Shivaji Maharaj — Anonymous Unknown author, Public domain, via Wikimedia Commons.

हेही वाचा

स्रोत — TransLiteral Foundations

पडताळणी बाकी — श्लोक जसा स्रोतावर आहे तसा घेतला आहे; स्रोतावरील आधुनिक भाषांतर घेतलेले नाही. चूक कळवा.