मुख्य मजकुराकडे जा
WhatsUp मराठी कोश
—
ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

साहित्य

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ओव्या १–२५०

Dnyaneshwari — Adhyay 11, part 1

रचना — संत ज्ञानेश्वर · १२७५–१२९६

सारांश

गीतेतील सर्वात नाट्यमय प्रसंग. अर्जुनाला दिव्य दृष्टी देऊन कृष्ण आपले विश्वरूप दाखवतात — असंख्य मुखे, असंख्य डोळे, कालाचा विक्राळ जबडा. अर्जुन थरथरतो आणि ‘पुन्हा तुझे तेच सौम्य रूप दाखव’ अशी विनवणी करतो. भीती आणि भक्ती एकाच क्षणी अनुभवणारा हा अध्याय.

आतां यावरी एकादशीं ।कथा आहे दोहीं रसीं ।येथ पार्था विश्वरूपेंसीं ।होईल भेटी ॥ १ ॥
जेथ शांताचिया घरा ।अद्भुत आला आहे पाहुणेरा ।आणि येरांही रसां पांतिकरां ।जाहला मानु ॥ २ ॥
अहो वधुवरांचिये मिळणीं ।जैशी वराडियां लुगडीं लेणीं ।तैसे देशियेच्या सुखासनीं ।मिरविले रस ॥ ३ ॥
परी शांताद्भुत बरवे ।जे डोळियांच्या अंजुळीं घ्यावें ।जैसे हरिहर प्रेमभावें ।आले खेंवा ॥ ४ ॥
ना तरी अंवसेच्या दिवशीं ।भेटलीं बिंबें दोनी जैशीं ।तेवीं एकवेळा रसीं ।केला एथ ॥ ५ ॥
मीनले गंगेयमुनेचे ओघ ।तैसें रसां जाहलें प्रयाग ।म्हणौनि सुस्नात होत जग ।आघवें एथ ॥ ६ ॥
माजीं गीता सरस्वती गुप्त ।आणि दोनी रस ते ओघ मूर्त ।यालागीं त्रिवेणी हे उचित ।फावली बापा ॥ ७ ॥
एथ श्रवणाचेनि द्वारें ।तीर्थीं रिघतां सोपारें ।ज्ञानदेवो म्हणे दातारें ।माझेनि केलें ॥ ८ ॥
तीरें संस्कृताचीं गहनें ।तोडोनि मर्हा ठियां शब्दसोपानें ।रचिली धर्मनिधानें ।श्रीनिवृत्तिदेवें ॥ ९ ॥
म्हणौनि भलतेणें एथ सद्भावें नाहावें ।प्रयागमाधव विश्वरूप पहावें ।येतुलेनि संसारासि द्यावें ।तिळोदक ॥ १० ॥
हें असो ऐसें सावयव ।एथ सासिन्नले आथी रसभाव ।तेथ श्रवणसुखाची राणीव ।जोडली जगा ॥ ११ ॥
जेथ शांताद्भुत रोकडे ।आणि येरां रसां पडप जोडे ।हें अल्पचि परी उघडें ।कैवल्य एथ ॥ १२ ॥
तो हा अकरावा अध्यायो ।जो देवाचा आपणपें विसंवता ठावो ।परी अर्जुन सदैवांचा रावो ।जो एथही पातला ॥ १३ ॥
एथ अर्जुनचि काय म्हणों पातला ।आजि आवडतयाही सुकाळु जाहला ।जे गीतार्थु हा आला ।मर्हाठिये ॥ १४ ॥
याचिलागीं माझें ।विनविलें आइकिजे ।तरी अवधान दीजे ।सज्जनीं तुम्ही ॥ १५ ॥
वींचि तुम्हां संतांचिये सभे ।ऐसी सलगी कीर करूं न लभे ।परी मानावें जी तुम्ही लोभें ।अपत्या मज ॥ १६ ॥
अहो पुंसा आपणचि पढविजे ।मग पढे तरी माथा तुकिजे ।कां करविलेनि चोजें न रिझे ।बाळका माय ॥ १७ ॥
तेवीं मी जें जें बोलें ।तें प्रभु तुमचेंचि शिकविलें ।म्हणौनि अवधारिजो आपुलें ।आपण देवा ॥ १८ ॥
हें सारस्वताचें गोड ।तुम्हींचि लाविलें जी झाड ।तरी आतां अवधानामृतें वाड ।सिंपोनि कीजे ॥ १९ ॥
मग हें रसभाव फुलीं फुलेल ।नानार्थ फळभारें फळा येईल ।तुमचेनि धर्में होईल ।सुरवाडु जगा ॥ २० ॥
या बोला संत रिझले ।म्हणती तोषलों गा भलें केलें ।आतां सांगैं जें बोलिलें ।अर्जुनें तेथ ॥ २१ ॥
तंव निवृत्तिदास म्हणे ।जी कृष्णार्जुनांचें बोलणें ।मी प्राकृत काय सांगों जाणें ।परी सांगवा तुम्ही ॥ २२ ॥
अहो रानींचिया पालेखाइरा ।नेवाणें करविले लंकेश्वरा ।एकला अर्जुन परी अक्षौहिणी अकरा ।न जिणेचि काई ? ॥ २३ ॥
म्हणौनि समर्थ जें जें करी ।तें न हो न ये चराचरीं ।तुम्ही संत तयापरी ।बोलवा मातें ॥ २४ ॥
आतां बोलिजतसें आइका ।हा गीताभाव निका ।जो वैकुंठनायका- ।मुखौनि निघाला ॥ २५ ॥
बाप बाप ग्रंथ गीता ।जो वेदीं प्रतिपाद्य देवता ।तो श्रीकृष्ण वक्ता ।जिये ग्रंथीं ॥ २६ ॥
तेथिंचे गौरव कैसें वानावें ।जें श्रीशंभूचिये मती नागवे ।तें आतां नमस्कारिजे जीवेंभावें ।हेंचि भलें ॥ २७ ॥
मग आइका तो किरीटी ।घालूनि विश्वरूपीं दिठी ।पहिली कैसी गोठी ।करिता जाहला ॥ २८ ॥
हें सर्वही सर्वेश्वरु ।ऐसा प्रतीतिगत जो पतिकरु ।तो बाहेरी होआवा गोचरु ।लोचनांसी ॥ २९ ॥
हे जिवाआंतुली चाड ।परी देवासि सांगतां सांकड ।कां जें विश्वरूप गूढ ।कैसेनि पुसावें ? ॥ ३० ॥
म्हणे मागां कवणीं कहीं ।जें पढियंतेनें पुसिलें नाहीं ।ते सहसा कैसें काई ।सांगा म्हणों ? ॥ ३१ ॥
मी जरी सलगीचा चांगु ।तरी काय आइसीहूनी अंतरंगु ।परी तेही हा प्रसंगु ।बिहाली पुसों ॥ ३२ ॥
माझी आवडे तैसी सेवा जाहली ।तरी काय होईल गरुडाचिया येतुली ? परी तोही हें बोली ।करीचिना ॥ ३३ ॥
मी काय सनकादिकांहूनि जवळां ।परी तयांही नागवेचि हा चाळा ।मी आवडेन काय प्रेमळां ।गोकुळींचिया ऐसा ? ॥ ३४ ॥
तयांतेंही लेकुरपणें झकविलें ।एकाचे गर्भवासही साहिले ।परी विश्वरूप हें राहविलें ।न दावीच कवणा ॥ ३५ ॥
हा ठायवरी गुज ।याचिये अंतरीचें हें निज ।केवीं उराउरी मज ।पुसों ये पां ? ॥ ३६ ॥
आणि न पुसेंचि जरी म्हणे ।तरी विश्वरूप देखिलियाविणें ।सुख नोहेचि परी जिणें ।तेंही विपायें ॥ ३७ ॥
म्हणौनि आतां पुसों अळुमाळसें ।मग करूं देवा आवडे तैसें ।येणें प्रवर्तला साध्वसें ।पार्थु बोलों ॥ ३८ ॥
परी तेंचि ऐसेनि भावें ।जें एका दों उत्तरांसवें ।दावी विश्वरूप आघवें ।झाडा देउनी ॥ ३९ ॥
अहो वांसरूं देखिलियाचिसाठीं ।धेनु खडबडोनि मोहें उठी ।मग स्तनामुखाचिये भेटी ।काय पान्हा धरे ? ॥ ४० ॥
पाहा पां तया पांडवाचेनि नांवें ।जो कृष्ण रानींही प्रतिपाळूं धावे ।तयांतें अर्जुनें जंव पुसावें ।तंव साहील काई ? ॥ ४१ ॥
तो सहजेंचि स्नेहाचें अवतरण ।आणि येरु स्नेहा घातलें आहे माजवण ।ऐसिये मिळवणी वेगळेपण ।उरे हेंचि बहु ॥ ४२ ॥
म्हणौनि अर्जुनाचिया बोलासरिसा ।देव विश्वरूप होईल आपैसा ।तोचि पहिला प्रसंगु ऐसा ।ऐकिजे तरी ॥ ४३ ॥
मग पार्थु देवातें म्हणे ।जी तुम्ही मजकारणें ।वाच्य केलें जें न बोलणें ।कृपानिधे ॥ ४४ ॥
जैं महाभूतें ब्रह्मीं आटती ।जीव महदादींचे ठाव फिटती ।तैं जें देव होऊनि ठाकती ।तें विसवणें शेषींचें ॥ ४५ ॥
होतें हृदयाचिये परिवरीं ।रोंविलें कृपणाचिये परी ।शब्दब्रह्मासही चोरी ।जयाची केली ॥ ४६ ॥
तें तुम्हीं आजि आपुलें ।मजपुढां हियें फोडिलें ।जया अध्यात्मा वोवाळिलें ।ऐश्वर्य हरें ॥ ४७ ॥
ते वस्तु मज स्वामी ।एकिहेळां दिधली तुम्ही ।हें बोलों तरी आम्ही ।तुज पावोनि कैंचे ॥ ४८ ॥
परी साचचि महामोहाचिये पुरीं ।बुडालेया देखोनि सीसवरी ।तुवां आपणपें घालोनि श्रीहरी ।मग काढिलें मातें ॥ ४९ ॥
एक तूंवांचूनि कांहीं ।विश्वीं दुजियाची भाष नाहीं ।कीं आमुचें कर्म पाहीं ।जे आम्हीं आथी म्हणों ॥ ५० ॥
मी जगीं एक अर्जुनु ।ऐसा देहीं वाहे अभिमानु ।आणि कौरवांतें इयां स्वजनु ।आपुलें म्हणें ॥ ५१ ॥
याहीवरी यांतें मी मारीन ।म्हणें तेणें पापें कें रिगेन ।ऐसें देखत होतों दुःस्वप्न ।तों चेवविला प्रभु ॥ ५२ ॥
देवा गंधर्वनगरीची वस्ती ।सोडूनि निघालों लक्ष्मीपती ।होतों उदकाचिया आर्ती ।रोहिणी पीत ॥ ५३ ॥
जी किरडूं तरी कापडाचें ।परी लहरी येत होतिया साचें ।ऐसें वायां मरतया जीवाचें ।श्रेय तुवां घेतलें ॥ ५४ ॥
आपुलें प्रतिबिंब नेणता ।सिंह कुहां घालील देखोनि आतां ।ऐसा धरिजे तेवीं अनंता ।राखिलें मातें ॥ ५५ ॥
एर्हवीं माझा तरी येतुलेवरी ।एथ निश्चय होता अवधारीं ।जें आतांचि सातांही सागरीं ।एकत्र मिळिजे ॥ ५६ ॥
हें जगचि आघवें बुडावें ।वरी आकाशहि तुटोनि पडावें ।परी झुंजणें न घडावें ।गोत्रजेशीं मज ॥ ५७ ॥
ऐसिया अहंकाराचिये वाढी ।मियां आग्रहजळीं दिधली होती बुडी ।चांगचि तूं जवळां एर्हीवीं काढी ।कवणु मातें ॥ ५८ ॥
नाथिलें आपण पां एक मानिलें ।आणि नव्हतया नाम गोत्र ठेविलें ।थोर पिसें होतें लागलें ।परि राखिलें तुम्ही ॥ ५९ ॥
मागां जळत काढिलें जोहरीं ।तैं तें देहासीच भय अवधारीं ।आतां हे जोहरवाहर दुसरी ।चैतन्यासकट ॥ ६० ॥
दुराग्रह हिरण्याक्षें ।माझी बुद्धि वसुंधरा सूदली काखे ।मग माहार्णव गवाक्षें ।रिघोनि ठेला ॥ ६१ ॥
तेथ तुझेनि गोसावीपणें ।एकवेळ बुद्धीचिया ठाया येणें ।हें दुसरें वराह होणें ।पडिलें तुज ॥ ६२ ॥
ऐसें अपार तुझें केलें ।एकी वाचा काय मी बोलें ।परी पांचही पालव मोकलिले ।मजप्रती ॥ ६३ ॥
तें कांहीं न वचेचि वायां ।भलें यश फावलें देवराया ।जे साद्यंत माया ।निरसिली माझी ॥ ६४ ॥
आजीं आनंदसरोवरींचीं कमळें ।तैसे हे तुझे डोळे ।आपुलिया प्रसादाचीं राउळें ।जयालागीं करिती ॥ ६५ ॥
हां हो तयाही आणि मोहाची भेटी ।हे कायसी पाबळी गोठी ? ।केउती मृगजळाची वृष्टी ।वडवानळेंसीं ? ॥ ६६ ॥
आणि मी तंव दातारा ।ये कृपेचिये रिघोनि गाभारां ।घेत आहें चारा ।ब्रह्मरसाचा ॥ ६७ ॥
तेणें माझा जी मोह जाये ।एथ विस्मो कांहीं आहे ? ।तरी उद्धरलों कीं तुझे पाये ।शिवतले आहाती ॥ ६८ ॥
पैं कमलायतडोळसा ।सूर्यकोटितेजसा ।मियां तुजपासोनि महेशा ।परिसिलें आजीं ॥ ६९ ॥
इयें भूतें जयापरी होती ।अथवा लया हन जैसेनि जाती ।ते मजपुढां प्रकृती ।विवंचिली देवें ॥ ७० ॥
आणि प्रकृती कीर उगाणा दिधला ।वरि पुरुषाचाही ठावो दाविला ।जयाचा महिमा पांघरोनि जाहला ।धडौता वेदु ॥ ७१ ॥
जी शब्दराशी वाढे जिये ।कां धर्माऐशिया रत्नांतें विये ।ते एथिंचे प्रभेचे पाये ।वोळगे म्हणौनि ॥ ७२ ॥
ऐसें अगाध माहात्म्य ।जें सकळमार्गैकगम्य ।जें स्वात्मानुभवरम्य ।तें इयापरी दाविलें ॥ ७३ ॥
जैसा केरु फिटलिया आभाळीं ।दिठी रिगे सूर्यमंडळीं ।कां हातें सारूनि बाबुळीं ।जळ देखिजे ॥ ७४ ॥
नातरी उकलतया सापाचे वेढे ।जैसें चंदना खेंव देणें घडे ।अथवा विवसी पळे मग चढे ।निधान हातां ॥ ७५ ॥
तैसी प्रकृती हे आड होती ।ते देवेंचि सारोनि परौती ।मग परतत्त्व माझिये मती ।शेजार केलें ॥ ७६ ॥
म्हणौनि इयेविषयींचा मज देवा ।भरंवसा कीर जाहला जीवा ।परी आणीक एक हेवा ।उपनला असे ॥ ७७ ॥
तो भिडां जरी म्हणों राहों ।तरी आना कवणा पुसों जावों ।काय तुजवांचोनि ठावो ।जाणत आहों आम्ही ? ॥ ७८ ॥
जळचरु जळाचा आभारु धरी ।बाळक स्तनपानीं उपरोधु करी ।तरी तया जिणया श्रीहरी ।आन उपायो असे ? ॥ ७९ ॥
म्हणौनि भीड सांकडी न धरवे ।जीवा आवडे तेंही तुजपुढां बोलावें ।तंव राहें म्हणितलें देवें ।चाड सांगैं ॥ ८० ॥
मग बोलिला तो किरीटी ।म्हणे तुम्हीं केली जे गोठी ।तिया प्रतीतीची दिठी ।निवाली माझी ॥ ८१ ॥
आतां जयाचेनि संकल्पें ।हे लोकपरंपरा होय हारपे ।जया ठायातें आपणपें ।मी ऐसें म्हणसी ॥ ८२ ॥
तें मुद्दल रूप तुझें ।जेथूनि इयें द्विभुजें हन चतुर्भुजें ।सुरकार्याचेनि व्याजें ।घेवों घेवों येसी ॥ ८३ ॥
पैं जळशयनाचिया अवगणिया ।कां मत्स्य कूर्म इया मिरवणिया ।खेळु सरलिया तूं गुणिया ।सांठविसी जेथ ॥ ८४ ॥
उपनिषदें जें गाती ।योगिये हृदयीं रिगोनि पाहाती ।जयातें सनकादिक आहाती ।पोटाळुनियां ॥ ८५ ॥
ऐसें अगाध जें तुझें ।विश्वरूप कानीं ऐकिजे ।तें देखावया चित्त माझें ।उतावीळ देवा ॥ ८६ ॥
देवें फेडूनियां सांकड ।लोभें पुसिली जरी चाड ।तरी हेंचि एकीं वाड ।आर्तीं जी मज ॥ ८७ ॥
तुझें विश्वरूपपण आघवें ।माझिये दिठीसि गोचर होआवें ।ऐसी थोर आस जीवें ।बांधोनि आहें ॥ ८८ ॥
परी आणीक एक एथ शारङ्गी ।तुज विश्वरूपातें देखावयालागीं ।पैं योग्यता माझिया आंगीं ।असे कीं नाहीं ॥ ८९ ॥
हें आपलें आपण मी नेणें ।तें कां नेणसी जरी देव म्हणे ।तरी सरोगु काय जाणे ।निदान रोगाचें ? ॥ ९० ॥
आणि जी आर्तीचेनि पडिभरें ।आर्तु आपुली ठाकी पैं विसरे ।जैसा तान्हेला म्हणे न पुरे ।समुद्र मज ॥ ९१ ॥
ऐशा सचाडपणाचिये भुली ।न सांभाळवे समस्या आपुली ।यालागीं योग्यता जेवीं माउली ।बालकाची जाणे ॥ ९२ ॥
तयापरी श्रीजनार्दना ।विचारिजो माझी संभावना ।मग विश्वरूपदर्शना ।उपक्रम कीजे ॥ ९३ ॥
तरी ऐसी ते कृपा करा ।एर्हवीं नव्हे हें म्हणा अवधारा ।वायां पंचमालापें बधिरा ।सुख केउतें देणें ? ॥ ९४ ॥
एर्हवीं येकले बापियाचे तृषे ।मेघ जगापुरतें काय न वर्षे ? ।परी जहालीही वृष्टि उपखे ।जर्ही खडकीं होय ॥ ९५ ॥
चकोरा चंद्रामृत फावलें ।येरा आण वाहूनि काय वारिलें ? ।परी डोळ्यांवीण पाहलें ।वायां जाय ॥ ९६ ॥
म्हणौनि विश्वरूप तूं सहसा ।दाविसी कीर हा भरंवसा ।कां जे कडाडां आणि गहिंसा- ।माजी नीत्य नवा तूं कीं ॥ ९७ ॥
तुझें औदार्य जाणों स्वतंत्र ।देतां न म्हणसी पात्रापात्र ।पैं कैवल्या ऐसें पवित्र ।जें वैरियांही दिधलें ॥ ९८ ॥
मोक्षु दुराराध्यु कीर होय ।परी तोही आराधी तुझे पाय ।म्हणौनि धाडिसी तेथ जाय ।पाइकु जैसा ॥ ९९ ॥
तुवां सनकादिकांचेनि मानें ।सायुज्यीं सौरसु दिधला पूतने ।जे विषाचेनि स्तनपानें ।मारूं आली ॥ १०० ॥
हां गा राजसूय यागाचिया सभासदीं ।देखतां त्रिभुवनाची मांदी ।कैसा शतधा दुर्वाक्य शब्दीं ।निस्तेजिलासी ॥ १०१ ॥
ऐशिया अपराधिया शिशुपाळा ।आपणपें ठावो दिधला गोपाळा ।आणि उत्तानचरणाचिया बाळा ।काय ध्रुवपदीं चाड ? ॥ १०२ ॥
तो वना आला याचिलागीं ।जे बैसावें पितयाचिया उत्संगीं ।कीं तो चंद्रसूर्यादिकांपरिस जगीं ।श्लाघ्यु केला ॥ १०३ ॥
ऐसा वनवासिया सकळां ।देतां एकचि तूं धसाळा ।पुत्रा आळवितां अजामिळा ।आपणपें देसी ॥ १०४ ॥
जेणें उरीं हाणितलासि पांपरा ।तयाचा चरणु वाहासी दातारा ।अझुनी वैरियांचिया कलेवरा ।विसंबसीना ॥ १०५ ॥
ऐसा अपकारियां तुझा उपकारु ।तूं अपात्रींही परी उदारु ।दान म्हणौनि दारवंठेकरु ।जाहलासी बळीचा ॥ १०६ ॥
तूंतें आराधी ना आयकें ।होती पुंसा बोलावित कौतुकें ।तिये वैकुंठीं तुवां गणिके ।सुरवाडु केला ॥ १०७ ॥
ऐसीं पाहूनि वायाणीं मिषें ।आपणपें देवों लागसी वानिवसें ।तो तूं कां अनारिसें ।मजलागीं करिसी ॥ १०८ ॥
हां गा दुभतयाचेनि पवाडें ।जे जगाचें फेडी सांकडें ।तिये कामधेनूचे पाडे ।काय भुकेले ठाती ? ॥ १०९ ॥
म्हणौनि मियां जें विनविलें कांहीं ।तें देव न दाखविती हें कीर नाहीं ।परी देखावयालागीं देईं ।पात्रता मज ॥ ११० ॥
तुझें विश्वरूप आकळे ।ऐसे जरी जाणसी माझे डोळे ।तरी आर्तीचे डोहळे ।पुरवीं देवा ॥ १११ ॥
ऐसी ठायेंठावो विनंती ।जंव करूं सरला सुभद्रापती ।तंव तया षड्गुणचक्रवर्ती ।साहवेचिना ॥ ११२ ॥
तो कृपापीयूषसजळु ।आणि येरु जवळां आला वर्षाकाळु ।नाना कृष्ण कोकिळु ।अर्जुन वसंतु ॥ ११३ ॥
नातरी चंद्रबिंब वाटोळें ।देखोनि क्षीरसागर उचंबळे ।तैसा दुणेंही वरी प्रेमबळें ।उल्लसितु जाहला ॥ ११४ ॥
मग तिये प्रसन्नतेचेनि आटोपें ।गाजोनि म्हणितलें सकृपें ।पार्था देख देख अमुपें ।स्वरूपें माझीं ॥ ११५ ॥
एक विश्वरूप देखावें ।ऐसा मनोरथु केला पांडवें ।कीं विश्वरूपमय आघवें ।करूनि घातलें ॥ ११६ ॥
बाप उदार देवो अपरिमितु ।याचक स्वेच्छा सदोदितु ।असे सहस्रवरी देतु ।सर्वस्व आपुलें ॥ ११७ ॥
अहो शेषाचेहि डोळे चोरिले ।वेद जयालागीं झकविले ।लक्ष्मीयेही राहविलें ।जिव्हार जें ॥ ११८ ॥
तें आतां प्रकटुनी अनेकधा ।करीत विश्वरूपदर्शनाचा धांदा ।बाप भाग्या अगाधा ।पार्थाचिया ॥ ११९ ॥
जो जागता स्वप्नावस्थे जाये ।तो जेवीं स्वप्नींचें आघवें होये ।तेवीं अनंत ब्रह्मकटाह आहे ।आपणचि जाहला ॥ १२० ॥
ते सहसा मुद्रा सोडिली ।आणि स्थूळदृष्टीची जवनिका फेडिली ।किंबहुना उघडिली ।योगऋद्धी ॥ १२१ ॥
परी हा हें देखेल कीं नाहीं ।ऐसी सेचि न करी कांहीं ।एकसरां म्हणतसे पाहीं ।स्नेहातुर ॥ १२२ ॥
अर्जुना तुवां एक दावा म्हणितलें ।आणि तेंचि दावूं तरी काय दाविलें ।आतां देखें आघवें भरिलें ।माझ्याचि रूपीं ॥ १२३ ॥
एकें कृशें एकें स्थूळें ।एकें र्हस्वें एकें विशाळें ।पृथुतरें सरळें ।अप्रांतें एकें ॥ १२४ ॥
एकें अनावरें प्रांजळें ।सव्यापारें एकें निश्चळें ।उदासीनें स्नेहाळें ।तीव्रें एकें ॥ १२५ ॥
एके घूर्णितें सावधें ।असलगें एकें अगाधें ।एकें उदारें अतिबद्धें ।क्रुद्धें एकें ॥ १२६ ॥
एकें शांतें सन्मदें ।स्तब्धें एकें सानंदें ।गर्जितें निःशब्दें ।सौम्यें एकें ॥ १२७ ॥
एकें साभिलाषें विरक्तें ।उन्निद्रितें एकें निद्रितें ।परितुष्टें एकें आर्तें ।प्रसन्नें एकें ॥ १२८ ॥
एकें अशस्त्रें सशस्त्रें ।एकें रौद्रें अतिमित्रें ।भयानकें एकें पवित्रें ।लयस्थें एकें ॥ १२९ ॥
एकें जनलीलाविलासें ।एकें पालनशीलें लालसें ।एकें संहारकें सावेशें ।साक्षिभूतें एकें ॥ १३० ॥
एवं नानाविधें परी बहुवसें ।आणि दिव्यतेजप्रकाशें ।तेवींचि एकएका ऐसें ।वर्णेंही नव्हे ॥ १३१ ॥
एकें तातलें साडेपंधरें ।तैसीं कपिलवर्णें अपारें ।एकें सर्वांगीं जैसें सेंदुरें ।डवरलें नभ ॥ १३२ ॥
एकें सावियाचि चुळुकीं ।जैसें ब्रह्मकटाह खचिलें माणिकीं ।एकें अरुणोदयासारिखीं ।कुंकुमवर्णें ॥ १३३ ॥
एकें शुद्धस्फटिकसोज्वळें ।एकें इंद्रनीळसुनीळें ।एकें अंजनवर्णें सकाळें ।रक्तवर्णें एकें ॥ १३४ ॥
एकें लसत्कांचनसम पिंवळीं ।एकें नवजलदश्यामळीं ।एकें चांपेगौरीं केवळीं ।हरितें एकें ॥ १३५ ॥
एकें तप्तताम्रतांबडीं ।एकें श्वेतचंद्र चोखडीं ।ऐसीं नानावर्णें रूपडीं ।देखें माझीं ॥ १३६ ॥
हे जैसे कां आनान वर्ण ।तैसें आकृतींही अनारिसेपण ।लाजा कंदर्प रिघाला शरण ।तैसीं सुंदरें एकें ॥ १३७ ॥
एकें अतिलावण्यसाकारें ।एकें स्निग्धवपु मनोहरें ।शृंगारश्रियेचीं भांडारें ।उघडिली जैसीं ॥ १३८ ॥
एकें पीनावयवमांसाळें ।एकें शुष्कें अति विक्राळें ।एकें दीर्घकंठें विताळें ।विकटें एकें ॥ १३९ ॥
एवं नानाविधाकृती ।इयां पाहतां पारु नाहीं सुभद्रापती ।ययांच्या एकेकीं अंगप्रांतीं ।देख पां जग ॥ १४० ॥
जेथ उन्मीलन होत आहे दिठी ।तेथ पसरती आदित्यांचिया सृष्टी ।पुढती निमीलनीं मिठीं ।देत आहाती ॥ १४१ ॥
वदनींचिया वाफेसवें ।होत ज्वाळामय आघवें ।जेथ पावकादिक पावे ।समूह वसूंचा ॥ १४२ ॥
आणि भ्रूलतांचे शेवट ।कोपें मिळों पाहतीं एकवट ।तेथ रुद्रगणांचे संघाट ।अवतरत देखें ॥ १४३ ॥
पैं सौम्यतेचा बोलावा ।मिती नेणिजे अश्विनौदेवां ।श्रोत्रीं होती पांडवा ।अनेक वायु ॥ १४४ ॥
यापरी एकेकाचिये लीळे ।जन्मती सुरसिद्धांचीं कुळें ।ऐसीं अपारें आणि विशाळें ।रूपें इयें पाहीं ॥ १४५ ॥
जयांतें सांगावया वेद बोबडे ।पहावया काळाचेंही आयुष्य थोकडें ।धातयाही परी न सांपडे ।ठाव जयांचा ॥ १४६ ॥
जयांतें देवत्रयी कधीं नायके ।तियें इयें प्रत्यक्ष देख अनेकें ।भोगीं आश्चर्याची कवतिकें ।महासिद्धी ॥ १४७ ॥
इया मूर्तीचिया किरीटी ।रोममूळीं देखें पां सृष्टी ।सुरतरुतळवटीं ।तृणांकुर जैसे ॥ १४८ ॥
चंडवाताचेनि प्रकाशें ।उडत परमाणु दिसती जैसे ।भ्रमत ब्रह्मकटाह तैसें ।अवयवसंधीं ॥ १४९ ॥
एथ एकैकाचिया प्रदेशीं ।विश्व देख विस्तारेंशी ।आणि विश्वाही परौतें मानसीं ।जरी देखावें वर्ते ॥ १५० ॥
तरी इयेही विषयींचें कांहीं ।एथ सर्वथा सांकडें नाहीं ।सुखें आवडे तें माझिया देहीं ।देखसी तूं ॥ १५१ ॥
ऐसें विश्वमूर्ती तेणें ।बोलिलें कारुण्यपूर्णें ।तंव देखत आहे कीं नाहीं न म्हणे ।निवांतुचि येरु ॥ १५२ ॥
एथ कां पां हा उगला ? ।म्हणौनि श्रीकृष्णें जंव पाहिला ।तंव आर्तीचें लेणें लेइला ।तैसाचि आहे ॥ १५३ ॥
मग म्हणें उत्कंठे वोहट न पडे ।अझुनी सुखाची सोय न सांपडे ।परी दाविलें तें फुडें ।नाकळेचि यया ॥ १५४ ॥
हे बोलोनि देवो हांसिले ।हांसोनि देखणियातें म्हणितलें ।आम्हीं विश्वरूप तरी दाविलें ।परी न देखसीच तूं ॥ १५५ ॥
यया बोला येरें विचक्षणें ।म्हणितलें हां जी कवणासी तें उणें ? ।तुम्ही बकाकरवीं चांदिणें ।चरऊं पहा मा ॥ १५६ ॥
हां हो उटोनियां आरिसा ।आंधळिया दाऊं बैसा ।बहिरियापुढें हृषीकेशा ।गाणीव करा ॥ १५७ ॥
मकरंदकणाचा चारा ।जाणतां घालूनि दर्दुरा ।वायां धाडा शारङ्गधरा ।कोपा कवणा ॥ १५८ ॥
जें अतींद्रिय म्हणौनि व्यवस्थिलें ।केवळ ज्ञानदृष्टीचिया भागा फिटलें ।तें तुम्हीं चर्मचक्षूंपुढें सूदलें ।मी कैसेनि देखें ॥ १५९ ॥
परी हें तुमचें उणें न बोलावें ।मीचि साहें तेंचि बरवें ।एथ आथि म्हणितलें देवें ।मानूं बापा ॥ १६० ॥
साच विश्वरूप जरी आम्ही दावावें ।तरी आधीं देखावया सामर्थ्य कीं द्यावें ।परी बोलत बोलत प्रेमभावें ।धसाळ गेलों ॥ १६१ ॥
काय जाहलें न वाहतां भुई पेरिजे ।तरी तो वेलु विलया जाइजे ।तरी आतां माझें निजरूप देखिजे ।तें दृष्टी देवों तुज ॥ १६२ ॥
मग तिया दृष्टी पांडवा ।आमुचा ऐश्वर्ययोगु आघवा ।देखोनियां अनुभवा ।माजिवडा करीं ॥ १६३ ॥
ऐसें तेणें वेदांतवेद्यें ।सकळ लोक आद्यें ।बोलिलें आराध्यें ।जगाचेनि ॥ १६४ ॥
पैं कौरवकुलचक्रवर्ती ।मज हाचि विस्मयो पुढतपुढती ।जे श्रियेहूनि त्रिजगतीं ।सदैव असे कवणी ? ॥ १६५ ॥
ना तरी खुणेचें वानावयालागीं ।श्रुतीवांचूनि दावा पां जगीं ।ना सेवकपण तरी आंगीं ।शेषाच्याचि आथी ॥ १६६ ॥
हां हो जयाचेनि सोसें ।शिणत आठही पहार योगी जैसे ।अनुसरलें गरुडाऐसें ।कवण आहे ? ॥ १६७ ॥
परी तें आघवेंचि एकीकडे ठेलें ।सापें कृष्णसुख एकंदरें जाहलें ।जिये दिवूनि जन्मले ।पांडव हे ॥ १६८ ॥
परी पांचांही आंतु अर्जुना ।श्रीकृष्ण सावियाचि जाहला अधीना ।कामुक कां जैसा अंगना ।आपैता कीजे ॥ १६९ ॥
पढविलें पाखरूं ऐसें न बोले ।यापरी क्रीडामृगही तैसा न चले ।कैसें दैव एथें सुरवाडलें ।तें जाणों न ये ॥ १७० ॥
आजि हें परब्रह्म सगळें ।भोगावया सदैव याचेचि डोळे ।कैसे वाचेनि हन लळे ।पाळीत असे ॥ १७१ ॥
हा कोपे कीं निवांतु साहे ।हा रुसे तरी बुझावीत जाये ।नवल पिसें लागलें आहे ।पार्थाचें देवा ॥ १७२ ॥
एर्हवीं विषय जिणोनि जन्मले ।जे शुकादिक दादुले ।ते विषयोचि वानितां जाहले ।भाट ययाचें ॥ १७३ ॥
हा योगियांचें समाधिधन ।कीं होऊनि ठेले पार्थाआधीन ।यालागीं विस्मयो माझें मन ।करीतसे राया ॥ १७४ ॥
तेवींचि संजय म्हणे कायसा ।विस्मयो एथें कौरवेशा ।श्रीकृष्णें स्वीकारिजे तया ऐसा ।भाग्योदय होय ॥ १७५ ॥
म्हणौनि तो देवांचा रावो ।म्हणे पार्थाते तुज दृष्टि देवों ।जया विश्वरूपाचा ठावो ।देखसी तूं ॥ १७६ ॥
ऐसी श्रीमुखौनि अक्षरें ।निघती ना जंव एकसरें ।तंव अविद्येचे आंधारें ।जावोंचि लागे ॥ १७७ ॥
तीं अक्षरें नव्हती देखा ।ब्रह्मसाम्राज्यदीपिका ।अर्जुनालागीं चित्कळिका ।उजळलिया श्रीकृष्णें ॥ १७८ ॥
मग दिव्यचक्षुप्रकाशु प्रगटला ।तया ज्ञानदृष्टी फांटा फुटला ।ययापरी दाविता जाहला ।ऐश्वर्य आपुलें ॥ १७९ ॥
हे अवतार जे सकळ ।ते जिये समुद्रींचे कां कल्लोळ ।विश्व हें मृगजळ ।जया रश्मीस्तव दिसे ॥ १८० ॥
जिये अनादिभूमिके निटे ।चराचर हें चित्र उमटे ।आपणपें श्रीवैकुंठें ।दाविलें तया ॥ १८१ ॥
मागां बाळपणीं येणें श्रीपती ।जैं एक वेळ खादली होती माती ।तैं कोपोनियां हातीं ।यशोदां धरिला ॥ १८२ ॥
मग भेणें भेणें जैसें ।मुखीं झाडा द्यावयाचेनि मिसें ।चवदाही भुवनें सावकाशें ।दाविलीं तिये ॥ १८३ ॥
ना तरी मधुवनीं ध्रुवासि केलें ।जैसें कपोल शंखें शिवतलें ।आणि वेदांचियेही मतीं ठेलें ।तें लागला बोलों ॥ १८४ ॥
तैसा अनुग्रहो पैं राया ।श्रीहरी केला धनंजया ।आतां कवणेकडेही माया ।ऐसी भाष नेणेंचि तो ॥ १८५ ॥
एकसरें ऐश्वर्यतेजें पाहलें ।तया चमत्काराचें एकार्णव जाहलें ।चित्त समाजीं बुडोनि ठेलें ।विस्मयाचिया ॥ १८६ ॥
जैसा आब्रह्म पूर्णोदकीं ।पव्हे मार्कंडेय एकाकीं ।तैसा विश्वरूप कौतुकीं ।पार्थु लोळे ॥ १८७ ॥
म्हणे केवढें गगन एथ होतें ।तें कवणें नेलें पां केउतें ।तीं चराचर महाभूतें ।काय जाहलीं ? ॥ १८८ ॥
दिशांचे ठावही हारपले ।आधोर्ध्व काय नेणों जाहले ।चेइलिया स्वप्न तैसे गेले ।लोकाकार ॥ १८९ ॥
नाना सूर्यतेजप्रतापें ।सचंद्र तारांगण जैसें लोपे ।तैसीं गिळिलीं विश्वरूपें ।प्रपंचरचना ॥ १९० ॥
तेव्हां मनासी मनपण न स्फुरे ।बुद्धि आपणपें न सांवरें ।इंद्रियांचे रश्मी माघारे ।हृदयवरी भरले ॥ १९१ ॥
तेथ ताटस्थ्या ताटस्थ्य पडिलें ।टकासी टक लागले ।जैसें मोहनास्त्र घातलें ।विचारजातां ॥ १९२ ॥
तैसा विस्मितु पाहे कोडें ।तंव पुढां होतें चतुर्भुज रूपडें ।तेंचि नानारूप चहूंकडे ।मांडोनि ठेलें ॥ १९३ ॥
जैसें वर्षाकाळींचे मेघौडे ।कां महाप्रळयींचें तेज वाढे ।तैसें आपणावीण कवणीकडे ।नेदीचि उरों ॥ १९४ ॥
प्रथम स्वरूपसमाधान ।पावोनि ठेला अर्जुन ।सवेचि उघडी लोचन ।तंव विश्वरूप देखें ॥ १९५ ॥
इहींचि दोहीं डोळां ।पाहावें विश्वरूपा सकळा ।तो श्रीकृष्णें सोहळा ।पुरविला ऐसा ॥ १९६ ॥
मग तेथ सैंघ देखे वदनें ।जैसी रमानायकाचीं राजभुवनें ।नाना प्रगटलीं निधानें ।लावण्यश्रियेचीं ॥ १९७ ॥
कीं आनंदाची वनें सासिन्नलीं ।जैसी सौंदर्या राणीव जोडली ।तैसीं मनोहरें देखिलीं ।हरीचीं वक्त्रें ॥ १९८ ॥
तयांही माजीं एकैकें ।सावियाचि भयानकें ।काळरात्रीचीं कटकें ।उठवलीं जैसीं ॥ १९९ ॥
कीं मृत्यूसीचि मुखें जाहलीं ।हो कां जें भयाचीं दुर्गें पन्नासिलीं ।कीं महाकुंडें उघडलीं ।प्रळयानळाचीं ॥ २०० ॥
तैसीं अद्भुतें भयासुरें ।तेथ वदनें देखिलीं वीरें ।आणिकें असाधारणें साळंकारें ।सौम्यें बहुतें ॥ २०१ ॥
पैं ज्ञानदृष्टीचेनि अवलोकें ।परी वदनांचा शेवटु न टके ।मग लोचन तें कवतिकें ।लागला पाहों ॥ २०२ ॥
तंव नानावर्णें कमळवनें ।विकासिलीं तैसे अर्जुनें ।डोळे देखिले पालिंगनें ।आदित्यांचीं ॥ २०३ ॥
तेथेंचि कृष्णमेघांचिया दाटी- ।माजीं कल्पांत विजूंचिया स्फुटी ।तैसिया वन्हि पिंगळा दिठी ।भ्रूभंगातळीं ॥ २०४ ॥
हें एकैक आश्चर्य पाहतां ।तिये एकेचि रूपीं पंडुसुता ।दर्शनाची अनेकता ।प्रतिफळली ॥ २०५ ॥
मग म्हणे चरण ते कवणेकडे ।केउते मुकुट कें दोर्दंडें ।ऐसी वाढविताहे कोडें ।चाड देखावयाची ॥ २०६ ॥
तेथ भाग्यनिधि पार्था ।कां विफलत्व होईल मनोरथा ।काय पिनाकपाणीचिया भातां ।वायकांडीं आहाती ? ॥ २०७ ॥
ना तरी चतुराननाचिये वाचे ।काय आहाती लटिकिया अक्षरांचे साचे ? ।म्हणौनि साद्यंतपण अपारांचे ।देखिलें तेणें ॥ २०८ ॥
जयाची सोय वेदां नाकळे ।तयाचे सकळावयव एकेचि वेळे ।अर्जुनाचे दोन्ही डोळे ।भोगिते जाहले ॥ २०९ ॥
चरणौनि मुकुटवरी ।देखत विश्वरूपाची थोरी ।जे नाना रत्नव अळंकारीं ।मिरवत असे ॥ २१० ॥
परब्रह्म आपुलेनि आंगें ।ल्यावया आपणचि जाहला अनेगें ।तियें लेणीं मी सांगें ।काइसयासारिखीं ॥ २११ ॥
जिये प्रभेचिये झळाळा ।उजाळु चंद्रादित्यमंडळा ।जे महातेजाचा जिव्हाळा ।जेणें विश्व प्रगटे ॥ २१२ ॥
तो दिव्यतेज शृंगारु ।कोणाचिये मतीसी होय गोचरु ।देव आपणपेंचि लेइले ऐसें वीरु ।देखत असे ॥ २१३ ॥
मग तेथेंचि ज्ञानाचिया डोळां ।पहात करपल्लवां जंव सरळा ।तंव तोडित कल्पांतींचिया ज्वाळा ।तैसीं शस्त्रें झळकत देखे ॥ २१४ ॥
आपण आंग आपण अलंकार ।आपण हात आपण हतियार ।आपण जीव आपण शरीर ।देखें चराचर कोंदलें देवें ॥ २१५ ॥
जयाचिया किरणांचे निखरपणें ।नक्षत्रांचे होत फुटाणे ।तेजें खिरडला वन्हि म्हणे ।समुद्रीं रिघों ॥ २१६ ॥
मग कालकूटकल्लोळीं कवळिलें ।नाना महाविजूंचें दांग उमटलें ।तैसे अपार कर देखिले ।उदितायुधीं ॥ २१७ ॥
कीं भेणें तेथूनि काढिली दिठी ।मग कंठमुगुट पहातसे किरीटी ।तंव सुरतरूची सृष्टी ।जयांपासोनि कां जाहली ॥ २१८ ॥
जिये महासिद्धींचीं मूळपीठें ।शिणली कमळा जेथ वावटे ।तैसीं कुसुमें अति चोखटें ।तुरंबिलीं देखिलीं ॥ २१९ ॥
मुगुटावरी स्तबक ।ठायीं ठायीं पूजाबंध अनेक ।कंठीं रुळताति अलौकिक ।माळादंड ॥ २२० ॥
स्वर्गें सूर्यतेज वेढिलें ।जैसें पंधरेनें मेरूतें मढिलें ।तैसें नितंबावरी गाढिलें ।पीतांबरु झळके ॥ २२१ ॥
श्रीमहादेवो कापुरें उटिला ।कां कैलासु पारजें डवरिला ।नाना क्षीरोदकें पांघरविला ।क्षीरार्णवो जैसा ॥ २२२ ॥
जैसी चंद्रमयाची घडी उपलविली ।मग गगनाकरवीं बुंथी घेवविली ।तैसीं चंदनपिंजरी देखिली ।सर्वांगीं तेणें ॥ २२३ ॥
जेणें स्वप्रकाशा कांतीं चढे ।ब्रह्मानंदाचा निदाघु मोडे ।जयाचेनि सौरभ्यें जीवित जोडे ।वेदवतीये ॥ २२४ ॥
जयाचे निर्लेप अनुलेपु करी ।जे अनंगुही सर्वांगीं धरी ।तया सुगंधाची थोरी ।कवण वानी ? ॥ २२५ ॥
ऐसी एकैक शृंगारशोभा ।पाहतां अर्जुन जातसें क्षोभा ।तेवींचि देवो बैसला कीं उभा ।का शयालु हें नेणवें ॥ २२६ ॥
बाहेर दिठी उघडोनि पाहे ।तंव आघवें मूर्तिमय देखत आहे ।मग आतां न पाहें म्हणौनि उगा राहे ।तरी आंतुही तैसेंचि ॥ २२७ ॥
अनावरें मुखें समोर देखे ।तयाभेणें पाठीमोरा जंव ठाके ।तंव तयाहीकडे श्रीमुखें ।करचरण तैसेचि ॥ २२८ ॥
अहो पाहतां कीर प्रतिभासे ।एथ नवलावो काय असे ? ।परि न पाहतांही दिसे ।चोज आइका ॥ २२९ ॥
कैसें अनुग्रहाचें करणें ।पार्थाचें पाहणें आणि न पाहणें ।तयाही सकट नारायणें ।व्यापूनि घेतलें ॥ २३० ॥
म्हणौनि आश्चर्याच्या पुरीं एकीं ।पडिला ठायेठाव थडीं ठाकी ।तंव चमत्काराचिया आणिकीं ।महार्णवीं पडे ॥ २३१ ॥
तैसा अर्जुनु असाधारणें ।आपुलिया दर्शनाचेनि विंदाणें ।कवळूनि घेतला तेणें ।अनंतरूपें ॥ २३२ ॥
तो विश्वतोमुख स्वभावें ।आणि तेचि दावावयालागीं पांडवें ।प्रार्थिला आतां आघवें ।होऊनि ठेला ॥ २३३ ॥
आणि दीपें कां सूर्यें प्रगटे ।अथवा निमुटलिया देखावेंचि खुंटे ।तैसी दिठी नव्हे जे वैकुंठें ।दिधली आहे ॥ २३४ ॥
म्हणौनि किरीटीसि दोहीं परी ।तें देखणें देखें अंधारी ।हें संजयो हस्तिनापुरीं ।सांगतसे राया ॥ २३५ ॥
म्हणे किंबहुना अवधारिलें ।पार्थें विश्वरूप देखिलें ।नाना आभरणीं भरलें ।विश्वतोमुख ॥ २३६ ॥
तिये अंगप्रभेचा देवा ।नवलावो काइसया ऐसा सांगावा ।कल्पांतीं एकुचि मेळावा ।द्वादशादित्यांचा होय ॥ २३७ ॥
तैसे ते दिव्यसूर्य सहस्रवरी ।जरी उदयजती कां एकेचि अवसरीं ।तर्ही तया तेजाची थोरी ।उपमूं नये ॥ २३८ ॥
आघवयाचि विजूंचा मेळावा कीजे ।आणि प्रळयाग्नीची सर्व सामग्री आणिजे ।तेवींचि दशकुही मेळविजे ।महातेजांचा ॥ २३९ ॥
तर्ही तिये अंगप्रभेचेनि पाडें ।हें तेज कांहीं कांहीं होईल थोडें ।आणि तया ऐसें कीर चोखडें ।त्रिशुद्धी नोहे ॥ २४० ॥
ऐसें महात्म्य या श्रीहरीचें सहज ।फांकतसे सर्वांगीचें तेज ।तें मुनिकृपा जी मज ।दृष्ट जाहलें ॥ २४१ ॥
आणि तिये विश्वरूपीं एकीकडे ।जग आघवें आपुलेनि पवाडें ।जैसे महोदधीमाजीं बुडबुडे ।सिनानें दिसती ॥ २४२ ॥
कां आकाशीं गंधर्वनगर ।भूतळीं पिपीलिका बांधे घर ।नाना मेरुवरी सपूर ।परमाणु बैसले ॥ २४३ ॥
विश्व आघवेंचि तयापरी ।तया देवचक्रवर्तीचिया शरीरीं ।अर्जुन तिये अवसरीं ।देखता जाहला ॥ २४४ ॥
तेथ एक विश्व एक आपण ।ऐसें अळुमाळ होतें जें दुजेपण ।तेंही आटोनि गेलें अंतःकरण ।विरालें सहसा ॥ २४५ ॥
आंतु आनंदा चेइरें जाहलें ।बाहेरि गात्रांचें बळ हारपोनि गेलें ।आपाद पां गुंतलें ।पुलकांचलें ॥ २४६ ॥
वार्षिये प्रथमदशे ।वोहळलया शैलांचें सर्वांग जैसें ।विरूढे कोमलांकुरीं तैसे ।रोमांच जाहले ॥ २४७ ॥
शिवतला चंद्रकरीं ।सोमकांतु द्रावो धरी ।तैसिया स्वेदकणिका शरीरीं ।दाटलिया ॥ २४८ ॥
माजीं सापडलेनि अलिकुळें ।जळावरी कमळकळिका जेवीं आंदोळे ।तेवीं आंतुलिया सुखोर्मीचेनि बळें ।बाहेरि कांपे ॥ २४९ ॥
कर्पूरकर्दळीचीं गर्भपुटें ।उकलतां कापुराचेनि कोंदाटें ।पुलिका गळती तेवीं थेंबुटें ।नेत्रौनि पडती ॥ २५० ॥

शब्दार्थ

या भागात येणारे जुने मराठी शब्द.

म्हणौनि
— म्हणून, याकारणाने
ऐसें
— असे
तंव
— तोपर्यंत; तेवढ्यात
कीं
— किंवा; तसेच ‘की’ या अर्थी
जाहला
— झाला
आघवें
— सगळे, संपूर्ण
तेथ
— तिथे
तया
— त्याला, त्या
जैसें
— जसे
पां
— बरं का, नाही का (संवादातील उद्गार)
पैं
— खरोखर, निश्चितच (जोर देणारा शब्द)
कीर
— खरोखर, खरे तर
दिठी
— दृष्टी, नजर
तेणें
— त्यामुळे, त्याच्या योगाने
जेथ
— जिथे
तेवीं
— त्याप्रमाणे
तैसें
— तसे
जाहलें
— झाले
जंव
— जोपर्यंत
ठावो
— ठिकाण; थांग
तुज
— तुला
तुवां
— तू (करणरूप)
माजीं
— मध्ये, आत
कीजे
— केले जाते

ओळीवर टॅप केल्यास ती ठळक होते — कुठे आहात ते सापडावे म्हणून.

चित्र: Krishna ontwortelt de Arjuna bomen, RP-T-1993-422 — Rijksmuseum, CC0, via Wikimedia Commons.

WhatsUp मराठी वर — प्रत्यक्ष भेट

हेही वाचा

स्रोत — santsahitya.in

पडताळणी बाकी — मूळ मुद्रित प्रतीशी ओवीवार पडताळणी बाकी आहे. चूक कळवा.